Onur
New member
İki yaklaşımı bir araya getirmek mümkün mü?
Bence evet. Bir uygulamanın hem pratik yararını hem de kişiler üzerindeki etkisini değerlendirmek, tartışmayı daha verimli kılar. Bir kişi zamir bilgisinin kendi işinde gerekli olmadığını düşünebilir; başka biri içinse aynı bilgi, yanlış hitap edilme ihtimalini azaltabilir.
İki kişinin ihtiyaçları farklı diye birinin diğerinin deneyimini geçersiz sayması gerekmez. Asıl mesele, farklı ihtiyaçları anlamaya çalışırken zorunluluk, tercih ve saygı kavramlarını birbirine karıştırmamaktır.
[HEADING=1]9. She/her kullanmak zorunlu mu? Yanlış zamir kullanılırsa ne yapılmalı?[/HEADING]
Bir kişinin profilinde zamir belirtmesi, diğer herkesin de kendi profilinde aynı şeyi yapmasını zorunlu kılmaz. Bu, iletişimi kolaylaştırmak amacıyla kullanılan bir uygulamadır; her sosyal medya hesabı veya her iş ortamı için değişmez bir kural değildir.
Bununla birlikte, bir kişinin hangi zamirleri kullandığını biliyorsak bunları doğru kullanmaya özen göstermek iletişimi kolaylaştırabilir.
Örneğin, İngilizce bir toplantıda bir meslektaşınızın zamirlerini yanlış kullandığınızı fark ettiniz. En makul yaklaşım, kısa bir özürle hatayı düzeltmek ve konuşmaya devam etmektir:
“Sorry, I meant she. I'll correct that.”
Türkçesi: “Özür dilerim, she demek istemiştim. Düzeltiyorum.”
ANU'nun bilgilendirme metni de yanlış zamir kullanımının kazara gerçekleşebileceğini, böyle bir durumda özür dileyip düzeltmenin uygun olduğunu belirtiyor. Kasıtlı biçimde yanlış zamir kullanmak ise farklı bir durumdur. Services
Peki, karşınızdaki kişinin hangi zamirleri kullandığını bilmiyorsanız ne yapabilirsiniz?
- Mümkünse kişinin kendi profilindeki veya e-posta imzasındaki bilgiyi kontrol edebilirsiniz.
- Uygun bir ortamda, nazikçe hangi zamirleri kullandığını sorabilirsiniz.
- Zamir kullanmanız gerekmiyorsa kişinin adını kullanarak belirsizliği önleyebilirsiniz.
Bunların hiçbiri, her tanışmada uzun bir kimlik konuşması yapılması gerektiği anlamına gelmez. Amaç, iletişimi gereksiz yere zorlaştırmak değil, mevcut belirsizliği mümkün olduğunca kolay biçimde gidermektir.
[HEADING=1]10. Türkçede she/her kullanımı neden farklı algılanıyor?[/HEADING]
Türkçe ile İngilizce arasındaki önemli farklardan biri, üçüncü tekil şahıs zamirinin cinsiyet bakımından nasıl işlediğidir.
Türkçede “Ayşe geldi, o birazdan toplantıya katılacak” dediğimizde o zamiri kişinin kadın olduğunu dil bilgisi bakımından ayrıca belirtmez. Aynı cümlede Mehmet için de “o” diyebiliriz.
İngilizcede ise genellikle şöyle denir:
- Ayşe arrived. She will join the meeting shortly.
- Mehmet arrived. He will join the meeting shortly.
Bu nedenle İngilizcede konuşan kişi, birinden söz ederken çoğu durumda cinsiyetle ilişkilendirilen bir zamir kullanır. Türkçede aynı ayrımın bulunmaması, she/her ifadesinin bazı insanlara yabancı veya gereksiz görünmesini açıklamaya yardımcı olur.
Ancak dillerin yapısı yalnızca gramerden ibaret değildir. Bir dilde bulunmayan bir ayrım, başka bir dilde sosyal açıdan anlam taşıyabilir. Tersine, İngilizcede yaygın olan bir uygulamanın Türkçe konuşulan her ortamda aynı işlevi göreceği de söylenemez.
Bu nedenle “Türkçede zaten o var, konu kapanmıştır” demek de “herkes mutlaka zamirini profilinde belirtmelidir” demek de farklı dil ve iletişim ihtiyaçlarını yeterince hesaba katmıyor.
Daha dengeli bir değerlendirme, uygulamanın hangi bağlamda kullanıldığına ve kime ne tür bir fayda sağladığına bakmaktır.
[HEADING=1]11. She/her bir moda mı, toplumsal mesaj mı, yoksa iletişim kolaylığı mı?[/HEADING]
Bu sorunun tek bir cevabı yok. Bir kişi için she/her, uluslararası yazışmalarda yanlış hitap edilmesini önlemeye yönelik basit bir bilgi olabilir. Başka biri için kimliğini açıkça ifade etmenin bir parçası olabilir. Bir başkası ise bu uygulamayı toplumsal dayanışmanın sembolü olarak görebilir.
Bu amaçların hepsinin aynı kişide bulunması da mümkündür.
Sosyoloji açısından bakıldığında dijital profiller yalnızca iletişim bilgilerini barındıran alanlar değildir. İnsanlar bu alanlarda mesleklerini, ilgi alanlarını, kimliklerini ve değer verdikleri konuları da paylaşabilir. Dolayısıyla aynı ifadenin bir kullanıcı için pratik, başka biri için sembolik anlam taşıması şaşırtıcı değildir.
Dil bilimi açısından bakıldığında ise zamirlerin kullanımı, konuşulan dilin kurallarıyla ilişkilidir. İngilizcede she/her ayrımı dilsel bir işleve sahipken Türkçede aynı ayrımın bulunmaması, uygulamanın iki dilde farklı algılanmasına yol açar.
Psikoloji açısından bakıldığında kişinin nasıl anılmak istediği ile başkalarının onu nasıl tanıdığı arasında bir ilişki bulunur. APA'nın cinsiyet kimliği ve cinsiyet ifadesi üzerine açıklamaları da bu kavramların birbirinden ayrılması gerektiğini vurgular. https://www.apa.org+1
Benim açımdan önemli olan, uygulamanın mutlaka herkes tarafından benimsenmesi değil, insanların neden benimsediğinin anlaşılmasıdır. Bir kişinin profiline she/her yazmasını yalnızca gösteriş olarak değerlendirmek, onun gerçek motivasyonunu bilmeden hüküm vermektir. Aynı şekilde, bu ifadeyi kullanmayan birinin mutlaka duyarsız veya bilgisiz olduğunu düşünmek de haksız bir genelleme olur.
Bir davranışı değerlendirirken hem kişinin niyetine hem de davranışın somut etkisine bakmak daha anlamlıdır.
[HEADING=1]12. Sonuç: She/her ne demek ve neden bu kadar konuşuluyor?[/HEADING]
She/her, İngilizcede bir kişiden söz ederken kullanılabilecek zamir grubunu belirtir. Genellikle kadınlar tarafından kullanılsa da yalnızca cisgender kadınlara özgü değildir. Bir kişinin bu zamirleri kullanması, cinsel yönelimini veya bütün kimliğini tek başına açıklamaz.
Ekşi Sözlük'teki tartışmaların temelinde de bu ifadenin farklı şekillerde yorumlanması yatıyor: Birileri için pratik bir iletişim aracı, birileri için gereksiz bir alışkanlık, birileri içinse toplumsal görünürlük ve saygı meselesi.
Araştırmalar, zamir kullanımının tek tip olmadığını gösteriyor; üniversitelerin bilgilendirme metinleri ise doğru zamir kullanmanın iletişimde saygı göstergesi olarak değerlendirilebildiğini açıklıyor. Bununla birlikte, belirli bir araştırmanın sonuçlarını bütün ülkelere genellememek ve kişisel deneyimleri bilimsel veri gibi sunmamak gerekiyor.
Bana göre bu konuda en makul yaklaşım, herkesin aynı düşünmesini beklemek yerine farklı kullanım nedenlerini anlamaya çalışmak. Bir kişi she/her kullanmak istemeyebilir; başka bir kişi içinse bu bilgi günlük iletişimde önemli olabilir. İki durum da karşılıklı saygı çerçevesinde ele alınabilir.
[HEADING=1]Forumda tartışalım[/HEADING]
- LinkedIn veya Instagram profilinde she/her yazan birini gördüğünüzde ilk aklınıza ne geliyor: iletişim kolaylığı mı, kimlik ifadesi mi, yoksa gereksiz bir detay mı?
- Sizce zamir belirtmek özellikle uluslararası iş hayatında gerçekten pratik bir fayda sağlıyor mu?
- Türkçede kadın ve erkek için ayrı üçüncü şahıs zamirleri bulunmadığından, bu uygulamanın Türkiye'de yaygınlaşması sizce gerekli mi?
- Bir insanın tercih ettiği zamirlere dikkat etmek, sizce günlük nezaketin bir parçası mı, yoksa yalnızca belirli sosyal çevrelerde önemsenen bir konu mu?
- Ekşi Sözlük'teki bu tartışmalarda sizce hangi yaklaşım daha ikna edici: pratik faydayı öne çıkaranlar mı, sosyal etkileri önemseyenler mi?
Kaynaklar
1. Ekşi Sözlük, “she her hers” başlığı ve ikinci sayfa.
2. Ekşi Sözlük, “gender pronouns” başlığı.
3. Australian National University (ANU), Pronouns fact sheet.
4. American Psychological Association (APA), Answers to your questions about transgender people, gender identity, and gender expression.
5. University of Glasgow, LGBT+ Students: Pronouns and LGBTQ+ Terminology.
6. National Center for Transgender Equality, The Report of the 2015 U.S. Transgender Survey - zamir kullanımı ve katılımcı deneyimleri hakkında rapor verileri.
Bence evet. Bir uygulamanın hem pratik yararını hem de kişiler üzerindeki etkisini değerlendirmek, tartışmayı daha verimli kılar. Bir kişi zamir bilgisinin kendi işinde gerekli olmadığını düşünebilir; başka biri içinse aynı bilgi, yanlış hitap edilme ihtimalini azaltabilir.
İki kişinin ihtiyaçları farklı diye birinin diğerinin deneyimini geçersiz sayması gerekmez. Asıl mesele, farklı ihtiyaçları anlamaya çalışırken zorunluluk, tercih ve saygı kavramlarını birbirine karıştırmamaktır.
[HEADING=1]9. She/her kullanmak zorunlu mu? Yanlış zamir kullanılırsa ne yapılmalı?[/HEADING]
Bir kişinin profilinde zamir belirtmesi, diğer herkesin de kendi profilinde aynı şeyi yapmasını zorunlu kılmaz. Bu, iletişimi kolaylaştırmak amacıyla kullanılan bir uygulamadır; her sosyal medya hesabı veya her iş ortamı için değişmez bir kural değildir.
Bununla birlikte, bir kişinin hangi zamirleri kullandığını biliyorsak bunları doğru kullanmaya özen göstermek iletişimi kolaylaştırabilir.
Örneğin, İngilizce bir toplantıda bir meslektaşınızın zamirlerini yanlış kullandığınızı fark ettiniz. En makul yaklaşım, kısa bir özürle hatayı düzeltmek ve konuşmaya devam etmektir:
“Sorry, I meant she. I'll correct that.”
Türkçesi: “Özür dilerim, she demek istemiştim. Düzeltiyorum.”
ANU'nun bilgilendirme metni de yanlış zamir kullanımının kazara gerçekleşebileceğini, böyle bir durumda özür dileyip düzeltmenin uygun olduğunu belirtiyor. Kasıtlı biçimde yanlış zamir kullanmak ise farklı bir durumdur. Services
Peki, karşınızdaki kişinin hangi zamirleri kullandığını bilmiyorsanız ne yapabilirsiniz?
- Mümkünse kişinin kendi profilindeki veya e-posta imzasındaki bilgiyi kontrol edebilirsiniz.
- Uygun bir ortamda, nazikçe hangi zamirleri kullandığını sorabilirsiniz.
- Zamir kullanmanız gerekmiyorsa kişinin adını kullanarak belirsizliği önleyebilirsiniz.
Bunların hiçbiri, her tanışmada uzun bir kimlik konuşması yapılması gerektiği anlamına gelmez. Amaç, iletişimi gereksiz yere zorlaştırmak değil, mevcut belirsizliği mümkün olduğunca kolay biçimde gidermektir.
[HEADING=1]10. Türkçede she/her kullanımı neden farklı algılanıyor?[/HEADING]
Türkçe ile İngilizce arasındaki önemli farklardan biri, üçüncü tekil şahıs zamirinin cinsiyet bakımından nasıl işlediğidir.
Türkçede “Ayşe geldi, o birazdan toplantıya katılacak” dediğimizde o zamiri kişinin kadın olduğunu dil bilgisi bakımından ayrıca belirtmez. Aynı cümlede Mehmet için de “o” diyebiliriz.
İngilizcede ise genellikle şöyle denir:
- Ayşe arrived. She will join the meeting shortly.
- Mehmet arrived. He will join the meeting shortly.
Bu nedenle İngilizcede konuşan kişi, birinden söz ederken çoğu durumda cinsiyetle ilişkilendirilen bir zamir kullanır. Türkçede aynı ayrımın bulunmaması, she/her ifadesinin bazı insanlara yabancı veya gereksiz görünmesini açıklamaya yardımcı olur.
Ancak dillerin yapısı yalnızca gramerden ibaret değildir. Bir dilde bulunmayan bir ayrım, başka bir dilde sosyal açıdan anlam taşıyabilir. Tersine, İngilizcede yaygın olan bir uygulamanın Türkçe konuşulan her ortamda aynı işlevi göreceği de söylenemez.
Bu nedenle “Türkçede zaten o var, konu kapanmıştır” demek de “herkes mutlaka zamirini profilinde belirtmelidir” demek de farklı dil ve iletişim ihtiyaçlarını yeterince hesaba katmıyor.
Daha dengeli bir değerlendirme, uygulamanın hangi bağlamda kullanıldığına ve kime ne tür bir fayda sağladığına bakmaktır.
[HEADING=1]11. She/her bir moda mı, toplumsal mesaj mı, yoksa iletişim kolaylığı mı?[/HEADING]
Bu sorunun tek bir cevabı yok. Bir kişi için she/her, uluslararası yazışmalarda yanlış hitap edilmesini önlemeye yönelik basit bir bilgi olabilir. Başka biri için kimliğini açıkça ifade etmenin bir parçası olabilir. Bir başkası ise bu uygulamayı toplumsal dayanışmanın sembolü olarak görebilir.
Bu amaçların hepsinin aynı kişide bulunması da mümkündür.
Sosyoloji açısından bakıldığında dijital profiller yalnızca iletişim bilgilerini barındıran alanlar değildir. İnsanlar bu alanlarda mesleklerini, ilgi alanlarını, kimliklerini ve değer verdikleri konuları da paylaşabilir. Dolayısıyla aynı ifadenin bir kullanıcı için pratik, başka biri için sembolik anlam taşıması şaşırtıcı değildir.
Dil bilimi açısından bakıldığında ise zamirlerin kullanımı, konuşulan dilin kurallarıyla ilişkilidir. İngilizcede she/her ayrımı dilsel bir işleve sahipken Türkçede aynı ayrımın bulunmaması, uygulamanın iki dilde farklı algılanmasına yol açar.
Psikoloji açısından bakıldığında kişinin nasıl anılmak istediği ile başkalarının onu nasıl tanıdığı arasında bir ilişki bulunur. APA'nın cinsiyet kimliği ve cinsiyet ifadesi üzerine açıklamaları da bu kavramların birbirinden ayrılması gerektiğini vurgular. https://www.apa.org+1
Benim açımdan önemli olan, uygulamanın mutlaka herkes tarafından benimsenmesi değil, insanların neden benimsediğinin anlaşılmasıdır. Bir kişinin profiline she/her yazmasını yalnızca gösteriş olarak değerlendirmek, onun gerçek motivasyonunu bilmeden hüküm vermektir. Aynı şekilde, bu ifadeyi kullanmayan birinin mutlaka duyarsız veya bilgisiz olduğunu düşünmek de haksız bir genelleme olur.
Bir davranışı değerlendirirken hem kişinin niyetine hem de davranışın somut etkisine bakmak daha anlamlıdır.
[HEADING=1]12. Sonuç: She/her ne demek ve neden bu kadar konuşuluyor?[/HEADING]
She/her, İngilizcede bir kişiden söz ederken kullanılabilecek zamir grubunu belirtir. Genellikle kadınlar tarafından kullanılsa da yalnızca cisgender kadınlara özgü değildir. Bir kişinin bu zamirleri kullanması, cinsel yönelimini veya bütün kimliğini tek başına açıklamaz.
Ekşi Sözlük'teki tartışmaların temelinde de bu ifadenin farklı şekillerde yorumlanması yatıyor: Birileri için pratik bir iletişim aracı, birileri için gereksiz bir alışkanlık, birileri içinse toplumsal görünürlük ve saygı meselesi.
Araştırmalar, zamir kullanımının tek tip olmadığını gösteriyor; üniversitelerin bilgilendirme metinleri ise doğru zamir kullanmanın iletişimde saygı göstergesi olarak değerlendirilebildiğini açıklıyor. Bununla birlikte, belirli bir araştırmanın sonuçlarını bütün ülkelere genellememek ve kişisel deneyimleri bilimsel veri gibi sunmamak gerekiyor.
Bana göre bu konuda en makul yaklaşım, herkesin aynı düşünmesini beklemek yerine farklı kullanım nedenlerini anlamaya çalışmak. Bir kişi she/her kullanmak istemeyebilir; başka bir kişi içinse bu bilgi günlük iletişimde önemli olabilir. İki durum da karşılıklı saygı çerçevesinde ele alınabilir.
[HEADING=1]Forumda tartışalım[/HEADING]
- LinkedIn veya Instagram profilinde she/her yazan birini gördüğünüzde ilk aklınıza ne geliyor: iletişim kolaylığı mı, kimlik ifadesi mi, yoksa gereksiz bir detay mı?
- Sizce zamir belirtmek özellikle uluslararası iş hayatında gerçekten pratik bir fayda sağlıyor mu?
- Türkçede kadın ve erkek için ayrı üçüncü şahıs zamirleri bulunmadığından, bu uygulamanın Türkiye'de yaygınlaşması sizce gerekli mi?
- Bir insanın tercih ettiği zamirlere dikkat etmek, sizce günlük nezaketin bir parçası mı, yoksa yalnızca belirli sosyal çevrelerde önemsenen bir konu mu?
- Ekşi Sözlük'teki bu tartışmalarda sizce hangi yaklaşım daha ikna edici: pratik faydayı öne çıkaranlar mı, sosyal etkileri önemseyenler mi?
Kaynaklar
1. Ekşi Sözlük, “she her hers” başlığı ve ikinci sayfa.
2. Ekşi Sözlük, “gender pronouns” başlığı.
3. Australian National University (ANU), Pronouns fact sheet.
4. American Psychological Association (APA), Answers to your questions about transgender people, gender identity, and gender expression.
5. University of Glasgow, LGBT+ Students: Pronouns and LGBTQ+ Terminology.
6. National Center for Transgender Equality, The Report of the 2015 U.S. Transgender Survey - zamir kullanımı ve katılımcı deneyimleri hakkında rapor verileri.